શ્રી કૃષ્ણ જન્માષ્ટમી ૧૬ ઓગસ્ટે ઉજવવામાં આવશે. દ્વાપર યુગમાં, ભગવાન વિષ્ણુએ ભાદ્રપદ કૃષ્ણ અષ્ટમી તિથિની રાત્રે શ્રી કૃષ્ણ તરીકે અવતાર લીધો હતો. જન્માષ્ટમી એ ફક્ત ઉપવાસ કરવાનો પ્રસંગ નથી આ તહેવાર આત્મસંયમ, ભક્તિ અને આંતરિક શુદ્ધિકરણનું માધ્યમ બને છે. જન્માષ્ટમીનું વ્રત આધ્યાત્મિક સાધનાનો એક માર્ગ છે.
ઉપવાસ શરૂ કરતા પહેલા એક ખાસ પ્રક્રિયા છે જેને સંકલ્પ કહેવામાં આવે છે. સંકલ્પનો અર્થ એ છે કે પૂર્ણ શ્રદ્ધા સાથે સંકલ્પ કરવો કે આપણે આ વ્રત વફાદારી, શુદ્ધતા અને ભક્તિથી પાળીશું.
જન્માષ્ટમીની સવારે સ્નાન કર્યા પછી, ભગવાન કૃષ્ણની સામે હાથ જોડીને મનમાં સંકલ્પ કરો અને કહો કે હે કૃષ્ણ, હું તમારા આશીર્વાદ મેળવવા અને મારા આંતરિક સ્વને શુદ્ધ કરવા માટે આ વ્રત રાખી રહ્યો છું. કૃપા કરીને તેનો સ્વીકાર કરો.
ઉપવાસ કરવાની ત્રણ રીતો
નિર્જળા વ્રત: મધ્યરાત્રિએ ઉપવાસ તૂટે ત્યાં સુધી પાણીનું એક ટીપું પણ લેવામાં આવતું નથી.
ફલહાર વ્રત: ફળો, દૂધ, સૂકા ફળો અને ઉપવાસ માટે યોગ્ય વાનગીઓ ખાવામાં આવે છે.
આંશિક વ્રત: ખોરાક એક વાર લેવામાં આવે છે, જેમાં અનાજ અને સામાન્ય મીઠું ન હોય.
ઉપવાસના સામાન્ય નિયમો
જો તમે ઉપવાસ કરી રહ્યા છો, તો ખોરાકનો ત્યાગ કરો. આ દિવસે ઘઉં, ચોખા, કઠોળ વગેરે ખાવામાં આવતા નથી. ઉપવાસ સામાન્ય રીતે ફળ ખાવાનો અથવા પાણી વગરનો હોય છે.
આપણે આપણી શ્રદ્ધા અને ક્ષમતા અનુસાર ઉપવાસ કરવા જોઈએ. ઉપવાસ માટે અલગ ખોરાક તૈયાર કરવો જોઈએ. ઉપવાસનો ખોરાક સ્વચ્છ વાસણોમાં, સ્વચ્છ રસોડામાં તૈયાર કરવો જોઈએ.
આ દિવસે લસણ અને ડુંગળી જેવા તામસિક ખોરાક મનની એકાગ્રતાને ખલેલ પહોંચાડે છે. તેથી, આ ટાળવું જોઈએ.
જો તમે ઉપવાસ કરી રહ્યા છો, તો સ્વચ્છતાનું ખાસ ધ્યાન રાખો. સ્વચ્છ કપડાં પહેરો અને પૂજા સ્થળને પણ સ્વચ્છ રાખો.
ખાવાનું બનાવતી વખતે તેનો સ્વાદ ચાખવો એ ઉપવાસના નિયમોનું ઉલ્લંઘન માનવામાં આવે છે.
ઉપવાસ દરમિયાન સામાન્ય મીઠાનો ઉપયોગ ટાળો. ઉપવાસ કરનાર માટે સિંધવ મીઠું શુભ માનવામાં આવે છે.
જન્માષ્ટમીનો પ્રસાદ કે ભોજન તાજું હોવું જોઈએ. આ દિવસે જૂનું વાસી ભોજન ન ખાઓ.
ઉપવાસ એ ફક્ત પેટનો જ નહીં, મનનો પણ ઉપવાસ છે. શાંત, સંયમિત અને ભક્તિમય મૂડમાં રહેવું મહત્વપૂર્ણ છે. મનને શાંત રાખો, ક્રોધ, ઈર્ષ્યા, લોભ જેવા ખરાબ વિકારોથી દૂર રહો.
શ્રી કૃષ્ણના મંત્રોનો જાપ ધીમા અવાજમાં કરો. ગીતાનો પાઠ કરો. શ્રી કૃષ્ણની વાર્તાઓ વાંચો અને સાંભળો.
મધ્યરાત્રિએ શ્રી કૃષ્ણનો અભિષેક
કથા અનુસાર, શ્રી કૃષ્ણનો જન્મ મથુરાની જેલમાં મધ્યરાત્રિએ થયો હતો.
આ કારણોસર, જન્માષ્ટમીના દિવસે મધ્યરાત્રિએ 12 વાગ્યે ભગવાનનો અભિષેક કરવામાં આવે છે.
વિધિપૂર્વક પૂજા પછી, માખણ-ખાંડનો પ્રસાદ લઈને ઉપવાસ તોડવામાં આવે છે.
બાલ ગોપાલની મૂર્તિને દૂધ, દહીં, મધ, ઘી અને ગંગાજળથી સ્નાન કરાવવામાં આવે છે. અભિષેક કરવામાં આવે છે.
શ્રી કૃષ્ણને રેશમી કપડાં, આભૂષણો અને મોરપીંછાથી શણગારવામાં આવે છે
બાલ કૃષ્ણને એક સુંદર ઝૂલા પર બેસાડવામાં આવે છે અને ઝૂલાને ઝૂલાવવામાં આવે છે.
ભગવાનની પૂજા ભજન, કીર્તન અને આરતી દ્વારા કરવામાં આવે છે.
જો તમે ઉપવાસના નિયમોનું પાલન કરવામાં અસમર્થ છો.
ઉપવાસ એક આંતરિક યાત્રા છે. દિવસ શારીરિક ભૂખથી શરૂ થાય છે, પરંતુ દિવસ ભક્તિથી સમાપ્ત થાય છે. થોડા કલાકો માટે ખોરાક અને પાણીનો ત્યાગ કરવાથી જે આધ્યાત્મિક જોડાણ મળે છે તે સુખ આપે છે. ભલે આપણે ઉપવાસના નિયમોનું પાલન કરવામાં અસમર્થ હોઈએ ગભરાશો નહીં. ભગવાન કૃષ્ણ પ્રેમના દેવ છે. તેઓ એ નથી જોતા કે આપણે કેટલો સમય ભૂખ્યા રહ્યા તે જુએ છે કે આપણા હૃદયમાં તેમના માટે કેટલો પ્રેમ છે.